Heemkundevereniging Den Hogert
Gemonde

Verslagen van activiteiten

Bezoek aan Heemkundekring Schijndel en Heempark De Blèkert in Schijndel
zaterdag 30 september 2017.

Tekst en foto's Willemien Nijenhuis
Blekert

De weersverwachting was niet heel positief. Maar om 8.00 uur werd de knoop doorgehakt om toch te gaan fietsen. Met zestien personen vertrokken we richting Schijndel. Gelukkig bleef het op de heenweg droog. Om 9.00 uur worden we in de hal van “Het Spectrum” Steeg no. 9 hartelijk ontvangen door de heer Jan Aalders, secretaris van Heemkundekring Schijndel. Hij vertelde het een en ander over het ontstaan en de gebruikers van “Het Spectrum” tijdens een korte rondleiding door het gebouw. We bewonderen de prachtige gebrandschilderde ramen en de mooie “deur”, die herinneren aan Jansen-de Wit. Dat was in de vorige eeuw een belangrijke werkgever in Schijndel.

Blekert

We lopen langs de vitrines met oudheidkundige vondsten en kijken rond in de ruimte die de Heemkamer aan de heemkundekring biedt en horen over de activiteiten die daar plaats vinden. (We worden een beetje jaloers op hun mogelijkheden). Na een lekkere kop koffie of kop thee bekijken we de recent door Henk Helsdingen gemaakte film: “Stroomopwaarts Meierijstad”. Deze werd gemaakt ter gelegenheid van de samenvoeging van Veghel, Sint-Oedenrode en Schijndel tot de 80.000 inwoners tellende gemeente Meierijstad. Met medewerking van de heemkundekringen uit Veghel, Erp, Sint-Oedenrode en Schijndel en anderen. Financiële ondersteuning kwam van onder andere de gemeente Meierijstad, de Rabobank Hart van de Meierij en Koninklijke Ahrend Sint-Oedenrode. In deze film neemt dominee Stephanus Hanewinckel uit de achttiende eeuw (vertolkt door Ton Lomans) ons aan de hand voor een wandeling door de dorpen van Meierijstad in de huidige tijd. We zagen het mutsenmuseum, het smederijmuseum waar het begin lag van de fabriek Ahrend Oda en de Couveringse Molen in Sint-Oedenrode. Mooie opnames ook met een drone boven de Kienehoef, Henkeshage en de Knoptoren. In Schijndel komen natuurlijk de drie K’s aan bod: Kaarsen, Klompen en Kousen. En niet te vergeten de bierbrouwerijen. In Erp is er aandacht voor de Boterwaag bij het Oude Raadhuis. In Veghel gaat het natuurlijk ook over het Duits Lijntje, de spoorhaven en de DHV en CHV. Het is een prachtig historisch document geworden om trots op te zijn. Met een welgemeend applaus en een attentie voor de heer Aalders nemen we afscheid. Hij geeft nog als tip dat deze film ook op You Tube te vinden is.

Buiten merken we dat het een beetje is gaan miezeren, maar dat mag de pret niet drukken. Na een kleine omweg komen we bij het Heempark “De Blekert” waar de heer Toon Heesakkers, voorzitter van Bijenvereniging Ambrosius Schijndel, al op ons staat te wachten. In de door vrijwilligers gebouwde blokhut vertelt hij enthousiast over het ontstaan van de stichting en de gebruikte materialen en gereedschappen. Dan maken we een rustige wandeling door het heempark, waarbij we veel leren over de noodzaak van biodiversiteit, duurzaamheid, het belang van bijen en andere insecten en de winst die te boeken valt als we nadenken over en gebruik maken van duurzame materialen die we ook dicht bij huis kunnen vinden. We horen mooie verhalen over de geneeskracht van de vlier en andere planten. En zien oude gereedschappen die gebruikt werden bij het blèkken (van de bast ontdoen) en pletten van wilgentenen. Dan op weg naar de vleermuizenkelder die is ingebouwd in de geluidswal. Er is nog maar weinig bewoning volgens onze gids. De betrokkenheid, de grote kennis en het enthousiasme van de verteller maakt dat de tijd vliegt. Het is inmiddels ver na twaalven. Tijd dus om na een “hartelijk bedankt” tevreden (ondanks de regen) terug te fietsen naar Gemonde.

De commissie Jaarprogrammering kan terugkijken op een geslaagde activiteit. Het was een gezellige aftrap van het nieuwe seizoen.

Meiwandeling 7 mei 2017

Tekst Willemien Nijenhuis, foto’s Henk en Willemien Nijenhuis, Ad Kuppens

meiwandeling2017Traditiegetrouw staan de wandelaars om 06.00 uur op het kerkplein. Ook onze gidsen Ad Kuppens en Martien Bressers hebben er weer veel zin in. Bovendien is het fijn wandelweer. 25 deelnemers zijn klaar om te vertrekken voor een “grensoverschrijdende wandeling “ (geen paspoort nodig!) waar we niet op naaldhakken of met rollend vervoer, maar wel op stevige wandelschoenen uit de voeten kunnen. We carpoolen met zes volle auto’s naar het startpunt: De Morgenstraat in Olland. Een “morgen” is een Oudnederlandse oppervlaktemaat. In verschillende streken heeft de morgen een andere waarde. De Bossche Morgen = 6 loopense = 600 roede = 240.000 vierkante voet = 0,993 ha.

Ad en Martienmeiwandeling koeien

Ad Kuppens vertelt dat we vooral in het gebied zullen wandelen waar ook de Kartuizers vroeger kort hebben gewoond en gewerkt. Hij verwijst deze wandeling een aantal keren naar de naar het boek van Jan Sanders “Kartuizers in het land van de Dommel” en de lezing die deze schrijver onlangs heeft gegeven voor onze vereniging.

Martien Bressers vertelt dat zijn vader nog heeft meegegraven (met de schop) aan de Ollandse Waterloop. Even verderop staan drie reigers, een ooievaar en nijlganzen dicht bij elkaar in een wei.

In de verte zien we de Ollandse Martinuskerk die in 1951 herbouwd is na de verwoesting in 1944. Olland werd in 1865 een zelfstandige parochie net als het nabij gelegen buurtschap Houthem. Voor die tijd viel Olland kerkelijk onder Sint Oedenrode. Er werd een kerk gebouwd die in 1880 gereed kwam. De kapel van Sint-Petrus, die in 1990 werd ingewijd, verwijst wel naar een oudere kerkelijke geschiedenis. In de vijftiende eeuw stond er al een kapel die aan deze heilige was gewijd en in 1466 werd nabij Olland zelfs een Kartuizerklooster gesticht. De monniken zouden in 1466 de mis hebben opgedragen in een van de voorgangers van de huidige St. Petruskapel.

meiwandelingAls we verder lopen komen we bij het “Hoefijzer”, een stille arm van de Dommel waar je goed de meanders kunt herkennen. En daar gaan we dan de grens over. We komen op Liempds grondgebied. Letterlijk Liempd op zijn smalst. We lopen in ganzenpas over dit smalle stukje land tussen de huidige Dommel en de meander. Het zwartbonte vee volgt ons op de voet.

We keren terug en zien hoe een oude wilg door de Dommel is onderuitgehaald. Dan zien we een mooie bank in het buurtschap Houthem Op “Die Berch”. Het hoorde van 1548 - 1552 onder het convent van Binderen. Er zijn bij opgravingen sporen van Romeinse bewoning gevonden. Hier is goed het hoogteverschil tussen het hoge akkerland en het laaggelegen weidegebied grenzend aan de Dommel te zien, de volgens Martien en Ad “in de eeuwen der eeuwen” onstane steilrand.

meiwandelingWe zien een prachtige “Brabantse staander”, een Marilandica (Populus/canadensis Marilandica). Deze boom kan wel 100 jaar worden. Hij heeft een zware stam met gegroefde bast die enigszins met de wind meegroeit en grote takken tegen de wind in naar het westen heeft. Rond 1930 bestond 40% van het populierenbestand in Nederland uit deze soort. Vooral in Brabant werd hij aangeplant.

Dankzij het overwegend droge weer van de laatste weken kunnen we onze weg vervolgen door een laaggelegen bosgebiedje waar ook weer prachtige oude bomen staan. Dan komen we terug op een bekend stukje om terug te lopen naar de auto.

Inmiddels is het half negen geworden, onze maag begint te knorren. Maar Ad en Martien willen ons op weg naar het ontbijt toch nog een Kartuizerplekje laten zien. De Kartuizer Poosplaats met bankje en mooie poel en bovendien een gedicht op een grote steen.

En dan volgen we Ad naar de plaats waar Kees van den Bosch en Nol Kastelijn de tafels voor het ontbijt hebben gedekt: Het verenigingsgebouw van de Politiehondenvereniging Steeds Vooruit Gemonde. Ook deze plek is niet toevallig gekozen. Het ligt nl.op de rand van oud Kartuizer eigendom.

meiwandeling 2017Na het beluisteren van het mooie lied Maria Regina en een welgemeend “Eet Smakelijk” laten we ons de broodjes, de koffie en de thee, het eitje en voor wie wil het traditionele brandewijntje goed smaken.

Ad laat ons nog wat dia’s van al heel wat jaren geleden zien van Liempde en Gemonde. Die brengen weer heel wat herinneringen naar boven. Het was weer gezellig!

Tegen tien uur bedankt Henk Nijenhuis tenslotte Martien en Ad voor het verzorgen van deze mooie wandeling en de Politiehondenvereniging Steeds Vooruit Gemonde voor hun gastvrijheid met een kleine attentie.

20 januari 2017: Gemondse dorpsquiz groot succes

Gemondse dorpsquizDe eerste Gemondse dorpsquiz is een overweldigend succes geworden. Het initiatief was van het Sint Joris & Sint Catharina Gilde. Namens onze heemkunde­vereniging heeft Jan Steenbergen er ook een zeer groot aandeel in gehad. Liefst 43 teams waren vrijdagavond 20 januari 2017 in de weer met het vervullen van allerlei opdrachten en beantwoorden van vele vragen. Zaterdagavond 28 januari vond in een tot de nok toe gevulde zaal Kloosterzicht de prijsuitreiking plaats. Beurtelings met gildehoofdman Hans van der Schoot, onderbroken door muzikale pauzes, leidden Hans en Jan het geheel naar de uiteindelijke apotheose. Er viel geen enkele wanklank te bespeuren (die zou trouwens toch niet te horen zijn geweest). Foto: Ad Kuppens.

1 oktober 2016: Fascinerend bezoek aan het Freeland Museum in Gemonde

Op 1 oktober openden we het nieuwe activiteitenseizoen met een bezoek aan het Freelandmuseum in Gemonde. Ruim veertig leden kwamen naar de Lariestraat. De meesten wisten wel van het bestaan van deze bijzondere verzameling Amerikaanse legervoertuigen. “Den Hogert” was er al eens eerder geweest in de tijd dat de heer C. ten Horn nog de drijvende kracht was. We werden ontvangen met koffie en thee en hartelijk verwelkomd door de beide zonen, Carel en Michael, die het werk van hun vader hebben voortgezet met dezelfde gedrevenheid, enthousiasme en gevoel voor perfectie. Alles in en aan een voertuig moet functioneren voordat je kunt zeggen dat de restauratie voltooid is.

FreelandEerst hoorden we in een korte inleiding over het ontstaan van het museum en waarom de heer C. ten Horn het de naam Freelandmuseum gaf. Zijn belangstelling voor alles wat met de 82ste Luchtlandingsdivisie te maken heeft, stamde uit september 1944. In die tijd, de tijd van Market Garden, zat hij op een dag met zijn familie tijdens gevechten in een schuilkelder in Groesbeek. De eerste Amerikaanse soldaat die daar binnen kwam, was Fred Freelander van de 82ste luchtlandingsdivisie. Vandaar de naam van het museum. Daarna volgde er een interessante rondleiding langs de vitrines met allerlei kleinere zaken die met WOII te maken hebben gehad, wapens, de militaire voertuigen van de 82ste luchtlandingsdivisie die zijn ingezet bij de aanvoerroute van Normandië naar Nijmegen. “Keep them Rolling” was het motto. Elke belemmering werd aan de kant geschoven om de aanvoer van wapens munitie, levensmiddelen en alle andere zaken die een leger op weg naar het front nodig heeft in stand te houden. De details beschrijven van de trucks, jeeps en alle andere voertuigen voert hier te ver. Gewoon zelf een afspraak maken met een groep en zelf gaan kijken. Een echte aanrader.

FreelandDe Gemondse heemkundeleden hebben met bewondering genoten van de sublieme verzorging van het geheel. Het enthousiasme van beide rondleiders en het werk van hun vrijwilligers werkt heel aanstekelijk. Na afloop was er opnieuw tijd en ruimte voor een kop koffie of thee. Een welgemeend woord van dank en een vrijwillige bijdrage van onze vereniging in de vorm van een envelop met inhoud was dan ook dik verdiend.

Een uitgebreid artikel over het ontstaan van het Freeland Museum vindt u op de website van Brabants Centrum.

Zie ook de eigen website van het museum.

1 mei 2016: Traditionele meiwandeling

Op zondag 1 mei begonnen leden van onze vereniging om iets over zes uur 's ochtends aan een fiets- en wandeltocht onder leiding van Martien Bressers en Ad Kuppens. Willemien Nijenhuis doet verslag van de tocht, die voerde langs de Leemputten, de Galgenheuvel, het Sint Janspontje, de duiventoren van Kasteren en het kapelletje van Sint Antonius Abt en die eindigde in Gemonde met broodjes en brandewijn.

meiwandelingmeiwandelinmeiwandeling

Omdat de gebruikers van het pontje niet helemaal vertrouwden op hun eigen zwemvaardigheid, richtten zij voor de zekerheid een gebedje tot Sint Jan hetgeen door allen ter instemming met "Amen" werd onderstreept: "Eerbiedwaardige Heilige Sint Jan, patroon van dit machtig Liempdse land, geleidt ons, Gemondse zondaars, veilig naar de overkant."


26 september 2015: Excursie naar het Instituut voor Doven thans Kentalis in Sint Michielsgestel.

Tekst: Willemien Nijenhuis
Foto's: Hue Wijnands

Kentalis

De eerste activiteit in het nieuwe seizoen vond plaats op het Instituut voor Doven thans Kentalis in Sint Michielsgestel. Er was plaats voor 25 leden van de vereniging. Vandaar dat er dit keer vooraf aangemeld moest worden. Ook Kees van den Bosch heeft heel wat uren meegewerkt aan de inrichting van de tentoonstelling over het dovenonderwijs in Nederland. De rondleiding bestond uit twee delen en werd verzorgd door de heer P. Borneman. Hij deed dat op een pakkende manier. Het gezelschap bleef van begin tot eind geboeid luisteren, zoals op bijgaande foto’s duidelijk te zien is.

Wilt u nog meer foto's zien? Ga dan naar deze pagina

Op de voorgevel valt meteen de tekst op: R.K. Instituut voor Doofstommen. Het instituut werd in 1840 opgericht met medewerking van de bisdommen van ‘s-Hertogenbosch en Breda. Het was aanvankelijk gevestigd op Nieuw-Herlaer. De eerste directeur was priester Martinus Van Beek, die al in 1828 in Gemert was begonnen met onderwijs aan vier dove leerlingen. gevel van KentalisDe zusters van de Choorstraat uit Den Bosch verzorgden vanaf 1840 het onderwijs aan de meisjes en de Broeders Xaverianen uit Brugge en vanaf 1845 verzorgden de Broeders der Onbevlekte Ontvangenis uit Maastricht het onderwijs aan de jongens. Door de snelle groei van het aantal leerlingen moesten er steeds nieuwe lokalen en aanpassingen gedaan worden. Uiteindelijk waren de mogelijkheden op Nieuw-Herlaer uitgeput. In 1908 werd besloten tot de bouw van een geheel nieuw gebouw in Sint Michielsgestel. De bouw van het pand aan de Theerestraat werd gestart in 1908 naar een ontwerp van Hubert Groenendael. Het gebouw bevat verschillende bouwstijlen, zoals het eclecticisme en neo-barok. De kapellen zijn van zuivere neo-gothiek.

KentalisAl in 1910 werd het prachtige complex, dat een compleet symmetrisch grondplan heeft, in gebruik genomen. De toren aan de rechterkant (de jongenskant) is een kopie van de toren van Nieuw-Herlaer, een verwijzing naar het verleden van het instituut. Het gouden beeld van Sint Michaël, de beschermheilige van Sint Michielsgestel, staat op de top van de voorgevel. Het was een geschenk van de toenmalige directeur Terwindt. De beide beschermengelen aan beide kanten van de ingang werden geschonken door oud-leerlingen. De leeuw aan de linkerzijde van de trap naar de hoofdingang aan de Theerestraat draagt het wapen van Sint Michielsgestel, de rechter leeuw het wapen van Mgr. Hermus.

Voor het gebouw tussen twee prachtige oude bruine beuken staat het standbeeld van Martinus Van Beek, de eerste directeur van het Doveninstituut. Ook over de andere beelden aan de buitenzijde werd het een en ander verteld. Ook werd natuurlijk verteld over de “weldoener” die zijn bezittingen naliet aan het instituut en daar ook op het kerkhof begraven ligt.

KentalisNa een blik op de Mariagrot aan de achterzijde gingen we naar de voormalige jongenskapel. Waar sinds het voorjaar van 2015 het nieuwe museum voor dovenonderwijs is gevestigd. Onder het genot van een kop koffie of thee keken we naar een voorlichtingsfilm over het huidige onderwijs aan kinderen met gehoor- en communicatieproblemen en doofblinden en soms met meervoudige handicaps. Dit onderwijs wordt geboden in een veilige omgeving, in zowel gebarentaal als spreektaal.

Daarna ging de heer Borneman verder met de toelichting bij de verschillende vitrines en opstellingen. De grote veranderingen in dit type onderwijs in de loop van de tijd werden daardoor goed duidelijk. Ook de vooruitgang van de technische hulpmiddelen en mogelijkheden om vroegtijdig de diagnose doofheid te stellen kwamen aan bod. Met dank aan de heer Borneman namen we na twee en een half uur moe en onder de indruk afscheid.